Mr Speaker
Honourable Premier
Honourable members
Guests

At the onset I would like to thank my Heavenly Father for the great opportunity and the privilege to serve the people of the Western Cape, through agriculture. I am committed to create a Home for all in the Western Cape in this portfolio.

Allow me to quote from James 5:7 - "Behold, the farmer waits for the precious fruit of the earth, being patient over it until it receives the early and the late rain."

It is a proud moment for me to stand here to deliver the Agriculture vote for the Western Cape. I grew up as the son of a farm worker and I started my career as a farm worker. I still have those memories of the first rain on dry soil, freshly picked grapes, and newly ploughed soil.

Every person and organisation involved in agriculture in the Western Cape has reason to be proud of what our province has achieved since 1994. By every measure there has been improvement, growth, development and the creation of a positive new approach that forms the basis for long-term success in the agricultural sector. It is this approach - of partnership - that is directly responsible for the gains that we have made over the last ten years.

This government believes that agriculture is one of the most important growth sectors in the economy of the Western Cape - holding the key to real job creation across the province. We know though, that Government alone can never create growth and empowerment. Western Cape agriculture depends largely on all of its different social partners - government at all levels, organised agriculture, and organised labour. This golden thread of partnership will be the basis of our Government's approach and will no doubt be a firm foundation for the vision of the Premier, namely to build a home for all.

Agriculture holds the key to the fight against poverty. That is why our Department must become an agent in the process of delivery and that is why, since I have been sworn in as Minister of Agriculture, I have met with almost every official in my department, I have met with organised agriculture, Agri Wes-Kaap, Weskaap Ubuntu Farmers Union (WEKUFU) NAFU the National African Farmers Union and AGRIWASA the organisation representing farm workers in the Western Cape. From every individual and from every organisation I received the necessary support and everyone is equally committed to the important tasks ahead of us. Over the past few years this province has concentrated on being a world class province - and rightly so. We are truly a leader in many areas - no less so on the agricultural front. However, the time has come for government to passionately focus on the citizens of this wonderful province who makes us the best province to live in. For this reason I honour the vision of creating a HOME FOR ALL.

Gun my om u aandag te fokus op die feit dat landbou die voedsel vir hierdie tuiste verskaf. Maar nie alleen bring landbou voedsel na ons tafels nie, landbou is een van die grootste werkskeppers, en een van die grootste verdieners van buitelandse valuta wat natuurlik ons ekonomie laat groei - en dit bring my by die beginsels van iKapa elihlumayo: landbou is by uitstek toegewyd tot die groei en ontwikkeling van die provinsie en gevolglik tot die verbetering van die lewensomstandighede van ons inwoners.

Dit is wat ons in Landbou moet bereik! Om ook deur Landbou 'n tuiste vir almal te skep en dit is waarmee ons besig is. Jean-Jacques Rousseau het immers eenkeer gesê: "Die eerste en eerbaarste van alle kunste is die landbou."

Ek is terdeë bewus van die uitdagings wat landbou in die gesig staar en ons besef dat die kwessie van grondhervorming met al sy fasette die hoogste prioriteit moet geniet. Dit is egter noodsaaklik dat alle programme binne die landbousektor die nodige aandag sal kry ten einde te voldoen aan die vereistes wat deur die strategiese planne gestel is op Nasionale, sowel as Provinsiale vlak.

Hierdie jaar is aan die Departement van Landbou 'n begroting toegeken van R 223, 48 miljoen - Wat as volg verdeel is:
Administrasie - R 29,79 miljoen
Volhoubare Hulpbron Ontwikkeling - R 26,99 miljoen
Ontwikkeling en Ondersteuning van Landbouers - R73,52 miljoen
Tegnologie navorsing en Ontwikkelingsdienste - R44,41 miljoen
Landbou Ekonomie - R7,26 miljoen
Gestruktureerde landbou opleiding - R18,0 miljoen
Veeartsenydiens: R23.50 miljoen

In die gees van "IKAPA ELIHLUMAYO" het die departement saam met al die ander departemente vir hom sekere meetbare doelwitte gestel, om binne die eerste 100 dae van die nuwe regering in die Wes-Kaap, reeds 'n verskil te maak om die lewensomstandighede van die mense van die Wes-Kaap, nie net in die korttermyn nie, maar ook volhoubaar oor die medium- en langtermyn te verbeter.

Ek het my toespraak gestruktureer om terugvoer te gee oor Departement Landbou se doelwitte en beplande spandering van die begroting aan ons toegestaan. Die inwoners van hierdie provinsie het die reg om aksie en lewering van ons te verwag - selfs binne so min as drie maande. Die Premier noem dit 'n deposito tot 'n beter lewe.

100 days - promises translated into action

Ralph Emerson said, "the first farmer was the first man, and all historic nobility rests on the possession and use of land."

The birth of the New South Africa, a decade ago, brought with it a changing role for agriculture in South Africa and the Western Cape. The same sector that had, for years, been dominated by a relatively small number of successful commercial farmers was faced by the urgent need to assist in establishing, enabling and supporting smaller new emerging farmers.

I say the last vestiges of apartheid lies in the possession of land and only through orderly but progressive land reform will we be able to right the historic wrongs connected to ownership. I want to congratulate the Department of Land Affairs for the achievement of transferring close to 38 000 ha in this province over the past two years. The aim is to continue this trend over the next two years. The Western Cape Department of Agriculture has a responsibility towards the thousands of beneficiaries of the land transfers.

Die rol en verantwoordelikheid van kommersiële boere mag nooit in die grondhervormingsproses onderskat word nie. Daarom is dit verblydend dat die Markinor meningsopname oor blanke boere se verbintenis tot transformasie en grondhervorming, die feit herbevestig dat die regering van die Wes-Kaap en die Departement van Landbou op die regte pad is met sy benadering tot grondhervorming.

Net soos wat die Premier die wens uitgespreek het in die Stand van die Provinsie toespraak en ek haal aan: "This is an exciting place to be at an exciting time and I invite all to join hands across our divisions, across our fears, and across our group areas - so that we can build this Western Cape into the best home for all our people." - Net so het kommeriële boere oorweldigend - 75% - gesê dat grondhervorming en die herverdeling van grond onafwendbaar is in Suid-Afrika; en 61.3% sê daar is nie meer plek vir kleur in georganiseerde landbou nie; -

Speaker - uit my gesprekke met georganiseerde landbou en tydens my besoeke aan drooggeteisterde boere het ek die versekering gekry dat die Premier se hand van welwillendheid wat na alle gemeenskappe uitgereik is - aangegryp word.

Die regering en die Departement van Landbou in die Wes-Kaap glo dat verantwoordelike grondhervorming noodsaaklik is om gelyke toegang tot deelname aan landbou te bewerkstellig en sodoende volhoubare landelike ontwikkeling te stimuleer.

Indien ons wil slaag met die proses van grondhervorming is dit noodsaaklik dat kommersiële boere betrokke sal wees in alle aspekte vanaf die vrywillige beskikbaarstelling van landbougrond tot die proses van vestiging en opleiding van nuwe boere deur middel van mentorskapprogramme. So byvoorbeeld is daar 15 boere in die Hexrivier-vallei wat elkeen 7ha aan hulle werkers beskikbaar gestel het vir landbou bewerking. Ek het ook al ontmoet met 'n groep boere van die Paarl wat sonder enige koste vir die staat 'n groep opkomende boere wil vestig op hoë potensiaal landbougrond.

Daarom moet die Departement van Landbou in die Wes-Kaap die leidende rol speel om al die partye bymekaar te bring om die grondhervormingsproses so glad as moontlik te maak en die vestiging van opkomende boere so volhoubaar as moontlik te maak.

The Department of Agriculture's land reform programme as packaged within the Programme of Farmer Support and Development epitomizes the promise of iKapa elihlumayo: dignity, equity and prosperity. Ownership of land and the ability to farm on it gives to the many beneficiaries of LRAD and other land reform related projects a true sense of dignity and a key to future prosperity. Douglas Gerrold reinforces this by saying: "He who owns the soil, owns up to the sky."

The close to R70 million allotted to this effort illustrates the levels of commitment of this government to further the process of land reform and to assist emerging farmers. While this programme achieved great success over the past 3 years, the next 100 days will see exciting changes as the new farmer support and development programme (previously restricted to farmer settlement) will be launched in all 6 districts of the province.

An additional 70 staff members will be appointed this year in order to deliver on the promise of extension, support and facilitation of training to farmers.

Economists of the Department of Agriculture will within 100 days invest R71 000 into delivering and managing a comprehensive and up-to-date agricultural database on LRAD projects. This database will be user-friendly and accessible to managers involved with LRAD projects. Details on physical infrastructure, and production and social systems will be incorporated and kept up to date through liaison with community workers and other government departments. This will enable the Department of Agriculture to keep track of developments and performances at grass root levels, thereby enabling them to structure and focus their extension and training programs to the needs of the beneficiaries of these LRAD projects. It is envisaged that through this effort the LRAD projects can be a more efficient source for market needs and thereby improving the quality of participant's lives within the spirit of transforming the economy of our country.

Some of you might have heard of the Comprehensive Agriculture Support Package or CASP. This programme which will also be launched within the next 100 days, is targeted to support the four different levels of clients within the farming continuum and these are:

• The hungry - In taking care of the hungry, the Department of Agriculture will support them through advice and during food emergencies and crises through the distribution of agricultural food packs and for those families who are ready, the introduction of the agriculture starter pack.
• Subsistence and household food producers
• Farmers, especially beneficiaries of LRAD and other land reform programmes, will receive farm level support.
• Agricultural macro-system within the consumer environment, including the commercial farmers, will also receive attention as this category ensures that business and the regulatory environment is conducive to support agricultural development and food safety.

Close to R14 million will be spent on projects and programmes in support of these groups.

Die bou van ons menslike kapitaal
Die idee dat menslike hulpbronontwikkeling (deur onder andere opleiding) samelewings en ekonomieë bou en laat groei, is nie nuut nie. Iemand het lank gelede reeds gesê: "If you think in terms of a year, plant a seed: if in terms of ten years, plant trees; if in terms of 100 years, teach the people."
Die Wes-Kaapse Departement Landbou, deur sy gestruktureerde opleidingsinisiatiewe, spandeer vanjaar R 18 miljoen aan die bou van kapasiteit binne die landbousektor: vanaf toekomstige kommersiële en opkomende boere tot plaaswerkers.

Die uitbreiding van die opleidingsprogramme wat deur die departement aangebied word, het sodanig gevorder dat die opleiding wat aangebied word, baie meer is, as wat tradisioneel deur 'n Landboukollege aangebied word. Die transformasie van die Elsenburg Landboukollege is 'n stap verder geneem met die naamsverandering vanaf Elsenburg Landboukollege na die Kaapse Instituut vir Landbou-opleiding.

In ons poging om landbou-opleiding vir persone uit voorheen benadeelde groepe meer toeganklik te maak en so kapasiteit te bou, het Departement Landbou die volgende strategieë daargestel:

• Die beskikbaarheid van beurse: R 120 000 word vanjaar beskikbaar gestel vir beurse aan 5 behoeftige studente. Hierdie beurse sal aangevul word deur 'n bedrag van R 363 000 vanaf die nasionale Departement van Landbou om nog 10 studente op hierdie wyse te help.
• Opleiding word verder gedesentraliseer: binne die volgende 100 dae sal 'n landbou-opleidingsentrum op die kampus van die Augsburg Landbou-gimnasium gevestig wees. Hierdie projek is 'n uitstekende voorbeeld van handevat nie net tussen verskillende opleidingsinstansies nie, maar ook tussen die Departemente van Onderwys en Landbou. 'n Bedrag van R 700 000 sal vanjaar aan hierdie projek gespandeer word. Sowat R1 miljoen sal ook spandeer word om soortgelyke fasiliteite op Oudshoorn te vestig.
• 'n Nuwe koshuis, wat veral die aanbieding van kortkursusse en leerlingskappe aan plaaswerkers en hulpbronarm boere 'n goeie hupstoot sal gee, is ook reeds in aanbou op Elsenburg. Hierdie koshuis sal op enige stadium 52 studente kan huisves, wat dit moontlik sal maak dat die aantal verdere opleiding en onderrig-kursusse wat hier aangebied word, aansienlik uitgebrei kan word. 'n Bedrag van R 5,2 miljoen sal op hierdie projek gespandeer word.
• Leerlingskappe aan plaaswerkers
• 'n Baie opwindende projek wat vanjaar verder uitgebou gaan word, is die aanbieding van leerlingskap-opleiding aan veral plaaswerkers, met spesifieke fokus op die opleiding van die landelike jeug. Waar verlede jaar 10 persone die leerlingskap-opleiding gevolg het, is hierdie getal vanjaar verhoog na 30. 'n Bedrag van R 3,7 miljoen sal vanjaar aan voortgesette opleiding gespandeer word.

The Department of Agriculture was one of the first departments to establish its own HIV/AIDS and Special Programmes Component, which focuses on the designated groups i.e. youth, women and the disabled and more than R1 million is allocated for this purpose.

As in most departments, projects run over a period of one or more years. In Agriculture this principle is just as valid. Cicero rightly said: "the diligent farmer plants trees, of which he himself will never see the fruit." The following are contributions by the Department of Agriculture towards realising the ideals of iKapa elihlumayo and creating a better life for all.

Infrastructure development as part of a spatial development framework is one of the pillars on which economic growth rests. Providing water related infrastructure for rural communities to assist them with their irrigation farming is one of the ways in which the Department targets its service delivery to the wider farming community. Several projects to the amount of R3,8 million will be spent this year on infrastructure development specifically targeted at amongst others the upgrading of earth furrows in Matjiesrivier (Oudsthoorn), irrigation systems for Koekedouw emerging farmers (Ceres) and an irrigation dam for emerging farmers of Kliprivier (Wolseley).

Ons as 'n regering het die verantwoordelikheid om 'n klimaat te skep waarbinne landbou sy maksimum potensiaal kan bereik. So byvoorbeeld is aan my gesê dat daar indringend gekyk sal moet word na die vervoerstelsel in die Wes-Kaap. Boere sê dit help nie hulle oes hulle vrugte met handskoene maar teen die tyd wat die vrugte die hawe bereik, na omswerwinge op plaaspaaie en nasionale paaie, is dit Liqui Fruit. Ons neem met dank kennis van die provinsiale minister van Vervoer se voorneme om vanjaar 25% meer te spandeer op plattelandse paaie.

The promotion of the sustainable use of our natural resources sits high on the list of priorities set by the Department. Close to R27 million will be spent in this regard.

As you all know the Western Cape is a water poor province and the future situation does not bode well. For this reason a study has commenced in March to determine how the water available to the agricultural sector in the Oudsthoorn area can be used more beneficially. The study will determine amongst others the economical viability of lining the earth canals with concrete and then using the "saved water" to increase the livelihood of the people in that part of the water restricted Klein Karoo.

Areawide Planning is an integrated community-based planning methodology whereby the priorities regarding Land Care and resource conservation are identified by the community and are then taken up in the Spatial Development Framework and Integrated Development Plans as well as non-governmental approaches such as the Cape Action Plan for the People and Environment. This project will cost approximately R3,6 million. These projects link strongly to the Spatial Development Framework of iKapa elihlumayo.

Food security is defined as access for all people at all times to enough food for an active, healthy life. Responding to the call of President Mbeki to create a safety net to help alleviate poverty, the Department of Agriculture will implement 50 communal vegetable gardens in the two Presidential nodes of Khayalitsha and Mitchells' Plain and implement the "Agricultural Starter Pack" project. We are also convinced that an integrated approach is the only way in which major problems relating to food security and poverty can be solved and for this reason we will streamline working relations with the Department of Social services to implement the Integrated Food Security and Nutrition Strategy.

Dit is egter van min waarde om slegs te praat oor voedselsekuriteit sonder om te verwys na voedselveiligheid. 'n Voedselhigiënekultuur sal deur die Departement se Veeartsenydiens in die informele woongebiede in en rondom Kaapstad gevestig word. Daar sal veral aandag geskenk word aan kinders op primêre skoolvlak. Die Wet op Vleisveiligheid maak ruim voorsiening vir regulatoriese optrede (vervolging, ens.) waar die bepalings van die Wet nie nagekom word nie, byvoorbeeld die slag en verkoop van ongeinspekteerde vleis en informele slagtings. Ons ondervinding is dat die Regulasies en wetlike bepalings wel suksesvol by die 86 geregistreerde abattoirs in die Provinsie toegepas kan word, maar nie maklik in die informele nedersettings nie - derhalwe hierdie program.

Ek het vroeër verwys na die konsep van samewerkende regering soos deur die President in sy State of the Nation Address genoem, en ek wil u verseker dat die plaaswerker aangeleentheid ook in hierdie wyse aangespreek sal word.

The focus of this Department has also been changed to meet the needs of farm workers. It is for this reason that a new position was created within the Department - to engage with farm workers and to help build a more unified and organised structure to represent them and their interests. The result is that a provincial farm worker indaba will be held on the 17th of August this year with a focus on every aspect of the lives of farm workers from economic upliftment to education, social services etc. The purpose of this indaba is to give practical effect to seamless government and to highlight the needs of farm workers. This indaba will be followed by regional conferences and the aim really is to give farm workers a real and powerful voice to capacitate them and to empower them.

Die Departement van Landbou is tans besig met 'n omvattende ondersoek om 'n volhoubare organisatoriese struktuur sowel as duidelike doelwitte daar te stel, wat die behoeftes van plaaswerkers sal aanspreek. Die Departement Landbou se betrokkenheid by plaaswerkers sal hoofsaaklik by landbouaangeleenthede bly siende dat dit ons kernbesigheid is. Projekte waarby Departement Landbou kan en sal betrokke raak is opleiding, ontwikkeling van landbouvaardighede en landbou verbouingsprojekte.

Sonder navorsing soos gedoen deur veral die Wes-Kaapse Departement Landbou en die LNR, sal dié provinsie nie sy status as voorloper ten opsigte van die landbou, kan handhaaf nie. Meer as 200 000 werksgeleenthede word deur hoë tegnologie, onder andere uitvoerprodusente, onderhou. Tegnologie-ontwikkeling, as deel van innovasiebestuur, moet verder uitgebou word tot 'n aanvaarbare vlak vir die omvang van hierdie aktiwiteite en vir die volle spektrum van bedrywe in die Wes-Kaap. Departement Landbou sal derhalwe vanjaar meer as R44 miljoen aan navorsing en tegnologie-ontwikkeling bestee. Ek lig graag vir u vier voorbeelde uit wat vanjaar deel van ons fokus sal wees:

• Suiwelnavorsing het 'n direkte impak op die suiwelbedryf in die Wes- en Oos-Kaap

Die Outeniqua Proefplaas is geleë in die hart van die melkproduserende gebied van die Suid-Kaap. Die Outeniqua suiwelkudde van 280 koeie in melk is die grootste Jersey navorsingskudde in Suid-Afrika. Vraaggedrewe navorsing word met die kudde gedoen om die doeltreffendheid en winsgewendheid van suiwelboerdery op aangeplante weidings in die Suid-Kaap te verhoog. In die Wes-Kaap word 486 000 000 liter melk jaarliks geproduseer en in die Oos-Kaap 402 000 000 liter per jaar. Daar word beoog om met die navorsingsuitset van die kudde die wins per liter melk met 5c per liter per jaar te verhoog. Dit beteken 'n verhoogde wins van R24.3 miljoen per jaar vir die suiwelbedryf in die Wes-Kaap. Sodanige verhoogde wins word grootliks bewerkstellig deur die inskakeling van peulgewasse in die voervloeistelsels, asook deur die tegniek wat op die Outeniekwa proefplaas ontwikkel is waardeur kikiyu weiding effektief met peulplante en eenjarige grasse oorgesaai word. Deur hierdie tegniek is nie alleen die drakrag van die weidings verhoog nie, maar is die koste per kg droë material drasties verlaag deur die besparing op stikstofbemesting weens die inskakeling van peulplante.

Op die Proefplaas ontvang nuwe toetreders tot die suiwelbedryf praktiese opleiding in suiwelboerdery op aangeplante weidings. Die kudde gaan 'n sleutelrol speel in die vestiging van opkomende suiwelprodusente met opleiding en voorsiening van suiweldiere as fokus. Sowat R2.2 miljoen word hier bestee.

• Navorsing oor volstruisvoeding verlaag insetkoste vir produsente dramaties

Voedingskoste bedra 70-80% van die totale koste van 'n volstruisproduksie eenheid. Wetenskaplike inligting oor vosltruisvoeding is egter beperk. Tans word 'n wiskundige optimeringsmodel om die voedingsbehoefte van volstruise te bepaal ontwikkel met die finansiële ondersteuning van verskeie industriële vennote en die nasionale navorsingstigting. Indien slegs 'n 10% besparing in die voedingskoste van volstruise met die optimeringsmodel behaal kan word, sal dit lei tot 'n jaarlikse besparing van minstens R55 miljoen vir die volstruisbedryf in Suid-Afrika. Die toepassing van die tegnologies mees gevorderde wetenskaplike tegnieke is noodsaaklik om die mededingendheid van die bedryf te verseker en te verhoog.

• Department is instrumenteel in navorsing ten opsigte van alternatiewe gewasse

Ten einde die navorsingskapasiteit in die Wes-Kaap uit te brei en ook om nuwe bedrywe te bevorder, is die Departement nou betrokke by o.a. heuningbos en persimmon navorsing.

• Heuningbos: Nie alleen befonds die Departement 'n projek oor heuningbosteling nie (R481 000), maar ook twee projekte oor die voeding en grondvoorbereiding van heuningbos. Kundiges van die Instituut van Hulpbronbenutting binne die Departement is ook betrokke by 'n GIS (Geografiese Inligtingstelsel) studie hieromtrent. 'n Ekonomiese lewensvatbaarheidstudie van heuningbostee word ook tans deur landbou-ekonome uitgevoer.
• Persimmon: Die departement befonds ook 'n projek oor plae en siektes van hierdie gewas, asook 'n projek oor die prosessering en droog daarvan. Hierdie projek skep werk vir 'n groot aantal mense in die Buffeljags-omgewing en spreek van innovasie en toewyding tot die ontwikkeling van hul menslike hulpbronne.

In u pakkies is daar 'n voorbeeld van dié produk en ook dadels vanaf Henkries in die Steinkopf area wat deur Casidra, een van ons openbare entiteite wat verantwoordelik is vir landelike ontwikkeling en bystand in terme van grondhervorming, aan u voorsien is.

Conclusion

As you can no doubt see the Department of Agriculture is fully committed to the principles of iKapa elihlumayo - we believe in the province and its people, and especially in the farmers of this province. We are also convinced that the agricultural community, with the assistance of the Department of Agriculture, can continue to make its invaluable contribution toward growing and sharing this beautiful and bountiful province of ours.

Om erkenning te gee aan die boere van die Wes-Kaap en ook enkele intervensies uit te lig wil ek graag die volgende boere aan u bekend stel. Hierdie is mense wie of hulp van die Departement van Landbou ontvang het of wie 'n groot bydrae gelewer het tot ontwikkling.

1. Mnr Gert Booysen, 'n boer van Hopefield wat tans met konyne, varke en hoenders boer vir verskeie markte.
2. Mev Lidia Faro, die voorsitter van die Vygie Vroue groente projek van Leeu Gamka - 10 dames is saam met Cassidra in 'n groentetuin betrokke.
3. Me Johanna Joubert, 'n verteenwoordiger van die Friemersheim Hoender projek - ses persone is betrokke by die projek en met 'n maandelikse inkomste van R 5890.
4. Mnr Ralph Swart, 'n kommersiële boer van Elim. Hy boer met beeste en graan en was die eerste bruin man om 'n lid te word van die Bredasdorp Napier Koöperasie.
5. Ms Noluthando Ndzulwana, a representative of the Umanyano Lo mama project in Khayelitsha - this group of 12 women are farming with vegetables in tunnels, and are feeding their families and generating an income.
6. Mnr Abe Jeftas, 'n kommersiële boer in die Hexvallei. Hy is die eerste bruin boer en tafeldruif produsent wat uitvoer.
7. Mnr Jan Louw, 'n kommersiële boer van Lutzville area wat saam met sy plaasarbeiders 'n suksesvolle kommersiële boerdery onderneming deur middel van die LRAD skema begin het.
8. Mnr Francois Malan, 'n kommersiële boer in die Boland gebied wie grond beskikbaar gemaak het aan sy plaasarbeiders vir 'n landbouprojek vir hulle eie inkomste.

Ek wil graag hierdie baanbrekers gelukwens wat tot voorbeeld en inspirasie vir soveel opkomende boere sowel as komersiële boere moet dien.

Ek as minister kan egter nie alleen die pad stap wat ek hier uitgestippel het nie. Ek het 'n uiters bekwame span in die departement onder die kundige leiding van Dr Piet van Rooyen. Ek het geen twyfel dat hierdie span volledig verbind is tot die beginsels van Ikapa Elihlumayo en die Premier se visie van 'n Tuiste vir Almal nie. Daarom wil ek hulle graag bedank vir hulle lojaliteit - nie net teenoor die departement nie maar ook teenoor die provinsie. Ek wil ook my voorganger bedank vir sy bydrae tot landbou.

My Department and our Government knows that farmers and the agricultural sector continue to face very real challenges - ranging from the value of the Rand, to harsh weather patterns and the pressing need for even greater development in the industry. We are very proud of what has already been achieved over the last ten years, and our Government will continue to work together with all our social partners in agriculture to find solutions to the challenges of the next decade.